Unijna dyrektywa 2023/970 o jawności wynagrodzeń wprowadza obowiązek raportowania luki płacowej między kobietami a mężczyznami, przy czym pierwsze raporty trzeba złożyć już w 2027 roku. Obowiązek dotyczy pracodawców zatrudniających co najmniej 100 pracowników: jako pierwsze raportują firmy zatrudniające co najmniej 150 pracowników, a pozostałe dołączą w 2031 roku. Raport obejmuje siedem grup wskaźników, między innymi medianę luki płacowej, lukę w premiach i dodatkach oraz lukę w każdej kategorii pracowników wykonujących taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości.
Według dyrektywy pierwszy raport firm zatrudniających co najmniej 150 pracowników dotyczy 2026 roku, a termin jego złożenia to 7 czerwca. Ustawa, która wdroży dyrektywę w Polsce, ma na razie postać rządowego projektu UC127 na etapie uzgodnień i opiniowania (stan na 18 listopada 2026 roku). Przed pierwszym raportem trzeba rozstrzygnąć, czy firma osiąga próg zatrudnienia, jak podzielić pracowników na kategorie według wartości wykonywanej pracy oraz czym uzasadnić różnice płac kobiet i mężczyzn w każdej kategorii.
TL;DR
- Według dyrektywy 2023/970 raportowanie luki płacowej obejmuje pracodawców od 100 pracowników.
- Od firm zatrudniających co najmniej 150 osób dyrektywa wymaga pierwszego raportu za 2026 rok, a polski projekt UC127 może ten okres zmienić.
- Według dyrektywy oraz projektu UC127 do raportu wchodzi całe wynagrodzenie, także premia uznaniowa, dodatek oraz świadczenie niepieniężne.
- Gdy luka w kategorii pracowników wynosi co najmniej 5%, a pracodawca jej nie uzasadni ani nie usunie w ciągu sześciu miesięcy od przekazania raportu, dyrektywa wymaga wspólnej oceny wynagrodzeń z przedstawicielami pracowników.
- Kategorie pracowników z wartościowania stanowisk służą do raportu oraz do odpowiedzi na wniosek pracownika o informację o średnich wynagrodzeniach, który według projektu UC127 przysługuje także w firmie poniżej progu 100 osób.
Czym jest raportowanie luki płacowej według dyrektywy 2023/970?
Raportowanie luki płacowej to okresowe przekazywanie przez pracodawcę wskaźników różnic płacowych między kobietami a mężczyznami do organu monitorującego wskazanego przez państwo. Dyrektywa 2023/970 (Dz. Urz. UE L 132 z 17.5.2023) wymienia te wskaźniki w art. 9. Projekt UC127 przenosi je do art. 20 jako siedem grup:
- lukę płacową ze względu na płeć, liczoną ze średnich,
- lukę w składnikach zmiennych, czyli w premiach, nagrodach oraz dodatkach,
- medianę luki płacowej,
- medianę luki w składnikach zmiennych,
- odsetek kobiet i mężczyzn otrzymujących składniki zmienne,
- odsetek kobiet i mężczyzn w każdej z czterech równych grup pracowników (kwartyli płac), uszeregowanych od najniżej do najwyżej opłacanych,
- lukę w kategoriach pracowników, czyli w grupach wykonujących pracę o tej samej wartości, osobno dla płacy zasadniczej oraz dla składników zmiennych.
Raport służy organowi monitorującemu, pracownikom oraz związkom zawodowym do porównania płac kobiet i mężczyzn. Czym innym jest analiza luki płacowej, którą firma prowadzi albo zleca na własne potrzeby, żeby ustalić, skąd biorą się różnice i które z nich da się obronić obiektywnym kryterium. Odrębną procedurą jest wspólna ocena wynagrodzeń, czyli przegląd płac, którego dyrektywa wymaga dopiero przy nieuzasadnionej luce co najmniej 5%.
Kogo obejmuje raportowanie luki płacowej i od kiedy?
Według dyrektywy 2023/970 obowiązek raportowania luki płacowej obejmuje pracodawców od 100 pracowników.
| Liczba pracowników | Dyrektywa 2023/970 | Projekt UC127 z 29.04.2026 |
|---|---|---|
| co najmniej 250 | pierwszy raport za 2026 rok do 7 czerwca 2027 roku, potem co roku | raport co roku do 31 marca, pierwszy według przepisu przejściowego (art. 72) |
| 150-249 | pierwszy raport za 2026 rok do 7 czerwca 2027 roku, potem co trzy lata | raport co trzy lata do 31 marca, pierwszy według przepisu przejściowego (art. 72) |
| 100-149 | pierwszy raport za 2030 rok do 7 czerwca 2031 roku, potem co trzy lata | pierwszy raport za 2030 rok do 7 czerwca 2031 roku, potem co trzy lata |
| poniżej 100 | brak obowiązku, państwo członkowskie może go wprowadzić | raport dobrowolny |
Według art. 72 projektu UC127 pierwszy raport firm od 150 pracowników ma objąć okres od wejścia ustawy w życie do końca tego samego roku. W art. 74 projekt przewiduje wejście ustawy w życie sześć miesięcy po ogłoszeniu, którego data nie jest jeszcze znana. Projekt nie przesądza więc, za jaki okres powstanie pierwszy raport według ustawy.
Projekt UC127 wyraża progi w rocznych jednostkach roboczych. Pełny etat przez cały rok to jedna jednostka. Pracę na niepełny etat, sezonową oraz na czas określony projekt traktuje jako jej część, proporcjonalną do wymiaru i okresu zatrudnienia.
Pracodawca poniżej progu 100 osób nie ma obowiązku raportu ani według dyrektywy, ani według projektu, ale zasada równego wynagrodzenia obowiązuje go bez względu na wielkość. Art. 18³c Kodeksu pracy (Dz. U. z 2026 r. poz. 1245) daje pracownikom prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości. Projekt przyznaje też każdemu pracownikowi, nawet w najmniejszej firmie, prawo do informacji o średnich wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn wykonujących pracę o takiej samej wartości jak on. Żeby podać te średnie, firma musi wiedzieć, na których stanowiskach praca ma tę samą wartość.
Jakie dane są potrzebne do raportu luki płacowej?
Do raportu wchodzi całe wynagrodzenie: płaca zasadnicza, premie, nagrody, dodatki oraz świadczenia niepieniężne. Projekt, podobnie jak Kodeks pracy, zalicza do wynagrodzenia każdy składnik bez względu na jego nazwę i charakter, dlatego nawet premia uznaniowa trafia do raportu tak samo jak regulaminowa. Z obliczania wskaźników projekt wyłącza między innymi jednakowe świadczenia, które otrzymuje lub może otrzymać każdy pracownik bez dodatkowych warunków, a także świadczenia związane z ustaniem stosunku pracy.
Według projektu UC127 wskaźniki luki płacowej liczy się w ujęciu rocznym oraz godzinowym, więc potrzebny jest okres zatrudnienia oraz wymiar etatu każdej osoby.
U naszych klientów do raportu najczęściej brakuje czterech rzeczy:
- Jednej nazwy dla jednego stanowiska: to samo stanowisko nosi różne nazwy w zakładach albo w spółkach grupy, przez co trudno zestawić jego dane.
- Opisów stanowisk: bez nich nie ma podstawy do podziału na kategorie pracowników, które budujemy z wyników wartościowania stanowisk.
- Danych w jednym miejscu: gdy system kadrowy nie ma eksportu zbiorczego, a wynagrodzenia aktualizuje się w nim ręcznie, dane do raportu trzeba zestawiać w arkuszu.
- Danych o całym wynagrodzeniu: siatka płac opiera się na płacy zasadniczej, a raport wymaga także składników zmiennych.
Jeśli dane o premiach oraz dodatkach są rozproszone, a stanowiska nie mają opisów, pomagamy zebrać składniki wynagrodzenia w jedno zestawienie oraz ustalić kategorie pracowników jeszcze przed pierwszym raportem luki płacowej.
Co się dzieje, gdy luka płacowa w kategorii pracowników wynosi co najmniej 5%?
Art. 10 dyrektywy 2023/970 nakłada na pracodawcę obowiązek wspólnej oceny wynagrodzeń, czyli przeglądu płac z udziałem przedstawicieli pracowników. Wspólną ocenę przeprowadza się, gdy zachodzą naraz trzy warunki:
- różnica średnich wynagrodzeń kobiet i mężczyzn wynosi co najmniej 5% w którejkolwiek kategorii pracowników,
- pracodawca nie uzasadnił jej obiektywnymi, neutralnymi płciowo kryteriami,
- pracodawca nie usunął nieuzasadnionej różnicy w ciągu sześciu miesięcy od przekazania raportu.
Próg 5% z dyrektywy 2023/970 nie wyznacza różnicy dopuszczalnej. Dyrektywa wymaga usuwania każdej nieuzasadnionej różnicy, a 5% uruchamia procedurę. Według projektu UC127 w roku przekazania raportu działania naprawcze mają nastąpić do 30 września, a wspólna ocena do 30 listopada.
Różnicę płac uzasadnia kryterium, które da się udokumentować i które działa jednakowo wobec kobiet i mężczyzn. Przykładem są osiągnięcia albo kompetencje pracownika.
W audytach wynagrodzeń, czyli analizach całego systemu wynagradzania u klientów, widzimy trzy źródła różnic płacowych, które wymagają wyjaśnienia. Każde z nich prowadzi do luki płacowej wtedy, gdy obejmuje głównie kobiety albo głównie mężczyzn:
- Premie uznaniowe bez regulaminu: ich wysokość zależy między innymi od nadgodzin.
- Dodatki bez podstawy: nie wynikają ani z regulaminu, ani z umowy.
- Różne modele płac w jednej spółce: w jednym zakładzie obowiązuje stawka godzinowa, a w drugim ryczałt z premią.
Lukę w kategoriach pracowników można liczyć na Platformie Qmatch HR do wartościowania stanowisk. Kategorie wyznaczamy na niej według poziomów z wartościowania stanowisk, a kategoria z luką co najmniej 5% jest oznaczona.
Czy wynik z kalkulatora luki płacowej wystarczy do raportu?
Sam kalkulator nie wystarczy do raportu według dyrektywy 2023/970. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej udostępnia kalkulator w postaci aplikacji do mierzenia nierówności płacowych, która szacuje różnice wynagrodzeń kobiet i mężczyzn po uwzględnieniu wieku, wykształcenia oraz innych cech pracowników. Opis wydanej w 2015 roku aplikacji na stronie ministerstwa nie wspomina o wskaźnikach z dyrektywy ani o przekazywaniu raportu.
Szacunek z aplikacji ministerstwa nie zastąpi uzasadnienia różnicy w konkretnej kategorii pracowników. Trzeba pokazać dwie rzeczy: na jakiej podstawie stanowiska trafiły do jednej kategorii (kryteria wartościowania stanowisk, opisy stanowisk) oraz jakie udokumentowane kryterium uzasadnia różnicę płac w tej kategorii.
Najczęstsze pytania
Czy pracowników z agencji pracy tymczasowej wlicza się do progu raportowania luki płacowej?
Tak, według projektu UC127 pracowników tymczasowych wlicza do progu raportowania luki płacowej pracodawca użytkownik, czyli firma, w której faktycznie pracują. Projekt każe przeliczać ich pracę na roczne jednostki robocze.
Czy raport luki płacowej będzie publiczny?
Według projektu UC127 raport luki płacowej będzie publiczny częściowo. Organ monitorujący ma publikować do 31 maja wszystkie wskaźniki poza luką w kategoriach pracowników. Lukę w kategoriach pracodawca ma przekazywać pracownikom oraz zakładowym organizacjom związkowym do 31 marca.
Gdzie składa się raport luki płacowej?
Według projektu UC127 pracodawca przekazuje raport organowi monitorującemu elektronicznie, za pomocą narzędzia Prezesa GUS. Projekt nie nazywa organu wprost, dlatego nazwę urzędu warto sprawdzić w uchwalonej ustawie.
Kiedy policzyć lukę płacową po raz pierwszy?
Firmie zatrudniającej co najmniej 150 pracowników zalecamy policzyć lukę płacową raz, za pełny rok 2026, za który pierwszy raport przewiduje dyrektywa 2023/970. Okres pierwszego raportowania luki płacowej według polskiej ustawy radzimy potwierdzić po jej uchwaleniu. Wcześniejszy pilotaż, czyli próbne wyliczenie na danych za 2025 rok, podwaja pracę po stronie firmy. Ma sens wtedy, gdy organizacja chce szybko zobaczyć sygnały luki.
Wartościowania stanowisk nie radzimy natomiast odkładać. Z niego powstają kategorie pracowników, a od luki liczonej w tych kategoriach zależy wspólna ocena wynagrodzeń. Samo wartościowanie stanowisk wyznacza kategorie, ale różnic płac w ich ramach nie uzasadnia.
Sprawdź artykuły na blogu
Umów się na darmową konsultację
Kontakt
Napisz do nas - odezwiemy się jeszcze tego samego dnia!
Działamy na terenie całej Polski





